Kurs › B2.1 · Yazı Dili
B2.1Yazı DiliDers 121Ücretsiz

-mekte / -mektedir

Haber dilindeki -mekte ve -mektedir yapılarını anlayabilir ve yazılı metinde kullanabilirim.

B2 ~20 dk 14 kelime
1
Isınma

Bu ders ne hakkında?

Bu derste haber dilinin sevilen kalıbı -mekte / -mektedir yapısını kişi, ünlü uyumu, olumsuz, geçmiş ve edilgen biçimleriyle tablolarda öğreniyoruz. Gazete, ajans ve spiker anlatımında şimdiki zamanın resmî biçimini tanıyıp kullanacaksınız.

  • Haber dilindeki -mekte ve -mektedir yapılarını anlayabilir ve yazılı metinde kullanabilirim.
  • -mekte / -mektedir: haber dilinde şimdiki zaman · -mekte / -mektedir: the formal present of news language
  • Spikerler neden böyle konuşuyor? · Elif, a young intern, asks Murat, an experienced reporter, about news language in a TV newsroom.
Bu kelimeleri biliyor musun? Dürüst ol; öğrenmene yardım eder.
2
Öğren

-mekte / -mektedir: haber dilinde şimdiki zaman

-mekte / -mektedir: the formal present of news language

Betül'ün notu

Kural: fiil kökü + -mek/-mak + -te/-ta + (3. kişide -dir/-dır). Ünlü uyumuna göre gelmektedir, yapmaktadır olur. Tüm kişiler tabloda gösterilmiştir. Olumsuz: yaşanmamaktadır. Geçmiş: -mekteydi. Edilgen: araştırılmaktadır. Hata: 'yapıyormaktadır' denmez; günlük konuşmada -iyor yeterlidir.

Formula: verb stem + -mek/-mak + locative -te/-ta + -dir for the 3rd person. Choose -mek or -mak, and -te or -ta, by vowel harmony: gelmektedir, yapmaktadır. Since the vowel in -te/-ta is e or a, the 3rd-person ending is -dir or -dır: bulunmaktadır, sürdürmektedir. It means 'is doing / is going on' and sounds formal, mostly in writing. See the first table for all persons: -mekteyim, -mekteyiz, -mektesiniz. Past: -mekteydi (was doing). Negative: -memekte (yaşanmamaktadır). Passive works well: araştırılmaktadır (see the other tables). Common mistake: do not add -iyor as well (not 'yapıyormaktadır'), and avoid it in casual speech with friends.

-mekte / -mektedir: kişiler ve ünlü uyumu · -mekte / -mektedir: persons and harmony variants

PersonEndingExampleMeaning
ben-mekteyim / -maktayımizlemekteyimI am following
sen-mektesin / -maktasınçalışmaktasınyou are working
o-mektedir / -maktadırgelmektedirhe/she/it is coming
biz-mekteyiz / -maktayızbulunmaktayızwe are present
siz-mektesiniz / -maktasınızyaşamaktasınızyou are living
onlar-mektedir / -maktadır (-lar optional)yapmaktadırlarthey are doing

Choose -mek or -mak by the last vowel of the verb: e/i/ö/ü gives -mekte, a/ı/o/u gives -makta. In writing, the 3rd person is by far the most common.

-dir ekinin dört biçimi · The four -dir variants by last vowel

Last vowelEndingExampleMeaning
e, i-mektedirgelmektediris coming
a, ı-maktadıryapmaktadıris doing
o, u-maktadır (still -dır, never -dur: olmaktadır)bulunmaktadıris located
ö, ü-mektedirsürdürmektediris continuing

The -dir in -mektedir follows the last vowel of -te/-ta, so it is always -dir (after e) or -dır (after a). The forms -dur/-dür do not appear here.

Diğer biçimler: olumsuz, geçmiş, edilgen · Other forms: negative, past, passive

FormPatternExampleMeaning
Negative-memekte / -mamakta + -diryaşanmamaktadıris not taking place
Past-mekteydi / -maktaydısürdürmekteydiwas continuing
Passive-ilmekte / -ılmakta + -diraraştırılmaktadıris being investigated
Passive-ilmekte / -ülmekte + -dirtespit edilmektediris being determined

Never add -iyor as well: not 'yapıyormaktadır'. In casual speech use -iyor.

Bakanlık çalışmalarını sürdürmektedir.The ministry is continuing its work.
Ekipler olay yerinde bulunmaktadır.The teams are at the scene.
Kazanın nedeni araştırılmaktadır.The cause of the accident is being investigated.
Kamuoyu gelişmeleri yakından izlemektedir.The public is following the developments closely.
3
Kelimeler

Kelimeleri öğren

Anlamı için karta dokun. Dinle ve sesli söyle.

bulunmakanlamını görmek için dokun
to be located, to exist (formal)“Ekipler olay yerinde bulunmaktadır.”The teams are at the scene.
yaşanmakanlamını görmek için dokun
to be experienced, to take place“Şehirde yoğun trafik yaşanmaktadır.”Heavy traffic is being experienced in the city.
sürdürmekanlamını görmek için dokun
to continue, to maintain“Bakanlık çalışmalarını sürdürmektedir.”The ministry is continuing its work.
gelişmeanlamını görmek için dokun
development“Son gelişmeleri haberlerden öğrendim.”I learned about the latest developments from the news.
olayanlamını görmek için dokun
event, incident“Olay yerine polis geldi.”The police came to the scene of the incident.
kaynakanlamını görmek için dokun
source“Haberin kaynağı belli değil.”The source of the news is not clear.
tespit etmekanlamını görmek için dokun
to determine, to identify“Uzmanlar sorunun nedenini tespit etti.”The experts identified the cause of the problem.
meydana gelmekanlamını görmek için dokun
to occur, to come about“Kaza sabah erken saatlerde meydana geldi.”The accident occurred early in the morning.
yayımlamakanlamını görmek için dokun
to publish, to broadcast“Gazete haberi bu sabah yayımladı.”The newspaper published the story this morning.
spikeranlamını görmek için dokun
newsreader, announcer“Spiker akşam haberlerini okuyor.”The newsreader is reading the evening news.
muhabiranlamını görmek için dokun
reporter, correspondent“Muhabir olay yerine gitti.”The reporter went to the scene.
yayınanlamını görmek için dokun
broadcast, publication“Canlı yayın akşam sekizde başlıyor.”The live broadcast starts at eight in the evening.
kamuoyuanlamını görmek için dokun
public opinion, the public“Kamuoyu bu konuyu yakından takip ediyor.”The public is following this issue closely.
gözlemlemekanlamını görmek için dokun
to observe“Doktorlar hastayı gözlemliyor.”The doctors are observing the patient.
4
Okuma

Spikerler neden böyle konuşuyor?

Elif, a young intern, asks Murat, an experienced reporter, about news language in a TV newsroom.

Elif
Murat Bey, müsaadenizle bir şey sorabilir miyim? Staj yapıyorum ama spikerlerin neden farklı konuştuğunu anlamıyorum.Murat, with your permission, may I ask something? I'm doing an internship but I don't understand why newsreaders talk differently.
Murat
Tabii, sor. Ne gözlemledin?Of course, ask. What have you observed?
Elif
Biz 'Yağmur yağıyor' deriz. Spiker ise 'Şehirde yoğun trafik yaşanmaktadır' diyor.We say 'It's raining.' The newsreader, however, says 'Heavy traffic is being experienced in the city.'
Murat
Haber dilinde -iyor yerine çoğu zaman -mekte kullanılır. Hem daha resmî hem daha ciddi durur.In news language, -mekte is often used instead of -iyor. It sounds both more formal and more serious.
Elif
Yani muhabir canlı yayında 'Ekipler çalışmalarını sürdürmektedir' diyor, öyle mi?So the reporter says 'The teams are continuing their work' on live broadcast, right?
Murat
Aynen. 'Ekipler olay yerinde bulunmaktadır; kazanın nasıl meydana geldiği tespit edilmektedir' gibi.Exactly. Like 'The teams are at the scene; how the accident occurred is being determined.'
Elif
Her cümlede illa -mektedir kullanmak gerekir mi?Do we absolutely have to use -mektedir in every sentence?
Murat
Hayır, zorunlu bir kural yok ama yazılı haberde çok kullanılır. Kimi muhabirler -iyor, kimi -mekte tercih eder.No, there is no rule at all, but it is used a lot in written news. Some reporters prefer -iyor, some prefer -mekte.
Elif
Peki yetkililer de mi öyle konuşuyor?And do officials talk like that too?
Murat
Evet. 'Kamuoyu gelişmeleri yakından izlemektedir' gibi cümleler yetkili açıklamalarında çok geçer. Ama sen bari arkadaşlarınla konuşurken kullanma, herkes seni spiker sanır!Yes. Sentences like 'The public is following developments closely' appear a lot in official statements. But at least don't use it when talking with friends, everyone will think you're a newsreader!
5
Alıştırma

Hepsini bir araya getir

Karışık sorular: seç, kelimeleri sırala, kısa cevap yaz. %70 dersi tamamlar.

6
Sıra sende

Kendin kullan

Görevin

Kısa bir haber yazın

You are a reporter for your school newspaper and must write a short news item.

Okulunuzdaki veya şehrinizdeki bir olay hakkında haber diliyle 3-4 cümle yazın. En az üç kez -mekte/-mektedir kullanın.

  • At least three correct -mekte/-mektedir forms
  • Correct vowel harmony (-mek/-mak, -dir/-dır)
  • Formal, news-like tone with at least two lesson words

Söyle

Dinle, sonra mikrofona bas ve tekrarla. Tarayıcı telaffuzunu kontrol eder.

7
Kendini değerlendir

Şimdi yapabiliyor musun?

“Haber dilindeki -mekte ve -mektedir yapılarını anlayabilir ve yazılı metinde kullanabilirim.”